Kategoria: Zarządzanie

Pięć dysfunkcji pracy zespołowej – od braku zaufania do braku dbałości o wyniki

  • Autor: Business Makers
  • Data publikacji:
  • 10 min czytania
5 dysfunkcji pracy zespołowej: od braku zaufania do braku odpowiedzialności. Pięć kobiet łączy kolorowe elementy puzzli

Kiedy zespół nie dowozi wyników, rzadko chodzi o jedną rzecz. Problemy zwykle nakładają się na siebie i ciągną jeden za drugim. Wymieniasz osobę, która zawaliła termin. Organizujesz szkolenie. Zmieniasz narzędzia. Przez chwilę jest lepiej, ale potem wszystko wraca, ponieważ zająłeś się skutkiem, a nie przyczyną. W artykule pokazujemy, jak rozpoznać, gdzie zaczyna się problem w Twoim zespole i od czego zacząć zmiany.

Czym jest model 5 dysfunkcji pracy zespołowej?

Model 5 dysfunkcji pracy zespołowej to koncepcja Patricka Lencioniego, która opisuje pięć przeszkód uniemożliwiających zespołowi osiąganie najlepszych wyników. Autor przedstawił ją w książce „Pięć dysfunkcji pracy zespołowej”. Jeśli zarządzasz zespołem, działem lub całą firmą, model pomoże Ci zrozumieć, dlaczego nawet kompetentni pracownicy nie zawsze potrafią skutecznie ze sobą współpracować.

Możesz zatrudniać doświadczonych specjalistów, a mimo to widzieć, że ukrywają błędy, unikają trudnych rozmów lub stawiają własne interesy ponad wspólnym celem. Takie problemy często nie wynikają z braku kompetencji ani zasobów. Ich przyczyną bywają relacje między pracownikami oraz zasady panujące w organizacji. Lencioni wyróżnia pięć dysfunkcji:

  • brak zaufania,
  • obawa przed konfliktem,
  • brak zaangażowania,
  • unikanie odpowiedzialności,
  • brak dbałości o wyniki.

Model stanowi punkt wyjścia do świadomego budowania efektywnego zespołu i planowania jego rozwoju. Gdy rozpoznasz przyczyny trudności, możesz się nimi zająć, zamiast jedynie łagodzić ich skutki. Przezwyciężenie pięciu dysfunkcji pozwala pracownikom współpracować w sposób bardziej otwarty, spójny i skuteczny, co sprzyja poprawie wyników organizacji.

Piramida dysfunkcji – dlaczego jedna dysfunkcja prowadzi do kolejnej?

Pięć dysfunkcji pracy zespołowej układa się w piramidę, ponieważ każdy kolejny problem wynika z tego, że nie rozwiązano problemu znajdującego się niżej. Fundamentem piramidy jest brak zaufania. Gdy Twoi pracownicy nie czują się bezpiecznie, nie mówią otwarcie, co naprawdę myślą. Zaczynają wtedy obawiać się konfliktu.

Bez wymiany argumentów i jednoznacznych ustaleń ludzie nie angażują się w podejmowane decyzje. Jeżeli nie mieli wpływu na ich wypracowanie, częściej unikają później odpowiedzialności za wykonanie zadań. W rezultacie wspólny wynik przestaje być priorytetem. Dlatego brak dbałości o rezultaty znajduje się na szczycie piramidy.

Jako osoba zarządzająca nie możesz zatem pominąć problemu z niższego poziomu i oczekiwać trwałej poprawy na wyższym. Im dłużej utrzymują się dysfunkcje, tym bardziej mogą osłabiać wyniki zespołu – między dwoma etapami badania średni wynik dysfunkcyjnych zespołów spadł z 44,17 do 40,37 punktu, czyli o około 8,6% (Aggarwal, 2023).

Piramida 5 dysfunkcji pracy zespołowej: od podstawy brak zaufania, obawa przed konfliktem, brak zaangażowania, unikanie odpowiedzialności, na szczycie brak dbałości o wyniki
Każda dysfunkcja wynika z problemu na niższym poziomie, dlatego naprawę zespołu warto zacząć od budowania zaufania.

Dysfunkcja 1. Brak zaufania

Brak zaufania rozpoznasz po tym, że pracownicy nie chcą mówić o swoich błędach, słabościach i obawach. Zamiast poprosić o pomoc lub powiedzieć, co naprawdę myślą, ukrywają informacje i dbają przede wszystkim o to, jak zostaną odebrani. Relacje pozostają powierzchowne, a problemy, które mogą zagrozić realizacji zadań, wychodzą na jaw zbyt późno.

W takim zespole nie ma miejsca na szczerą komunikację ani prawdziwą współpracę. Pracownicy skupiają się na ukrywaniu swoich słabości, zamiast wspólnie rozwiązywać problemy. Zaufanie w zespole opiera się zarówno na relacjach między ludźmi, jak i na przekonaniu, że współpracownicy są kompetentni i rzetelni. W obu przypadkach wymaga otwartości, szczerości i akceptacji tego, że błędy zdarzają się również dobrym specjalistom.

Zaufanie między ludźmi rozwija się wtedy, gdy znają się oni nie tylko jako specjaliści lub uczestnicy telekonferencji, lecz także jako osoby. Jest to szczególnie trudne w pracy zdalnej, w której brakuje bezpośrednich, nieformalnych kontaktów. Większe zaufanie pracowników do siebie nawzajem wiąże się z lepszymi wynikami całego zespołu – zależność tę potwierdzono na podstawie danych z 7763 zespołów (De Jong, Dirks & Gillespie, 2016).

Dysfunkcja 2. Obawa przed konfliktem

Obawa przed konfliktem pojawia się wtedy, gdy Twój zespół unika otwartej rozmowy i merytorycznych sporów. Podczas spotkania wszyscy mogą sprawiać wrażenie zgodnych, chociaż ważne problemy nadal pozostają bez rozwiązania. Pracownicy obawiają się napięcia, nieporozumień i krytyki, dlatego rezygnują z rozmów, które mogłyby naruszyć pozorną zgodę.

Unikanie sporu nie usuwa różnic zdań. Sprawia jedynie, że nikt nie mówi o nich wprost, a narastające napięcie i frustracja osłabiają komunikację oraz zaangażowanie. Konstruktywny spór wygląda inaczej: dotyczy pomysłów, opiera się na wzajemnym szacunku i pomaga zespołowi podejmować lepsze decyzje oraz znajdować nowe rozwiązania.

Nie oznacza to jednak, że każdy konflikt przynosi korzyści. Zarówno konflikty dotyczące relacji między ludźmi, jak i spory o sposób wykonania zadań wiążą się z gorszymi wynikami zespołu. Konflikty relacyjne szczególnie silnie łączą się również z niższym zadowoleniem pracowników (De Dreu & Weingart, 2003). Nie chodzi więc o to, aby ludzie spierali się częściej, lecz aby mogli bez obaw rozmawiać o pomysłach i decyzjach.

To od Ciebie w dużej mierze zależy, czy taka rozmowa będzie możliwa. Przedstawiaj własne stanowisko, wysłuchuj argumentów innych osób i pokazuj, że różnica zdań nie kończy się karą ani pogorszeniem relacji. Dzięki temu pracownicy zobaczą, że mogą otwarcie wyrażać odmienne poglądy.

Dysfunkcja 3. Brak zaangażowania

Brak zaangażowania zauważysz wtedy, gdy pracownicy nie utożsamiają się z celami i decyzjami zespołu. Ustalenia są niejednoznaczne, ludzie nie angażują się w realizację uzgodnionych planów, a te same tematy wracają na kolejnych spotkaniach. Paraliż decyzyjny utrudnia wykonanie zadań, ponieważ pracownicy nie są przekonani do ustaleń i nie wiedzą, które z nich nadal obowiązują.

Problem często zaczyna się od braku otwartej dyskusji, niejasnych celów albo decyzji podjętej bez wysłuchania stanowisk członków zespołu. Nie oznacza to, że wszyscy muszą być jednomyślni. Każdy powinien jednak móc przedstawić swoje argumenty i dokładnie wiedzieć, co ostatecznie postanowiono.

Zaangażowanie rośnie, gdy pozwalasz każdemu zabrać głos, a po rozmowie jasno zapisujesz wspólne ustalenia. Pomagają również ambitne cele grupowe, które wyraźnie zwiększają wydajność zespołu. Cele indywidualistyczne, nastawione na interes pojedynczej osoby, obniżają natomiast wspólne wyniki (Kleingeld i in., 2011).

Dysfunkcja 4. Unikanie odpowiedzialności

Unikanie odpowiedzialności występuje wtedy, gdy członkowie Twojego zespołu nie wymagają od siebie nawzajem dotrzymywania ustaleń, standardów pracy i terminów. Nie chcą odpowiadać za własne zadania ani reagować na błędy współpracowników. Pojawia się przerzucanie winy i brak konsekwencji, a z czasem przestaje być jasne, kto odpowiada za wykonanie pracy.

Jako menedżer rozpoznasz tę dysfunkcję po spadku jakości i coraz częstszych opóźnieniach. Standardy przestają obowiązywać wszystkich, a efektywność zespołu maleje. Słabną też zaufanie i motywacja, ponieważ pracownicy nie wiedzą, kto i na jakich zasadach rozlicza wykonanie ustaleń.

Jasny podział pracy ma znaczenie, ponieważ w grupach bez wyraźnego przydziału zadań spada indywidualny wysiłek ich członków. Zjawisko to określa się jako próżniactwo społeczne (Karau & Williams, 1993).

W zespole muszą obowiązywać jasne zasady odpowiedzialności. Pracownicy mogą się wspierać, ale powinni też umieć zwracać sobie uwagę i przyjmować uwagi oparte na faktach. Osiągniesz to, gdy dokładnie przypiszesz zadania, określisz oczekiwany standard i będziesz konsekwentnie sprawdzać, czy ustalenia zostały wykonane.

Dysfunkcja 5. Brak dbałości o wyniki

Brak dbałości o wyniki oznacza, że indywidualne ambicje i interesy pracowników stają się ważniejsze niż wspólne cele. Zespół przestaje traktować osiąganie rezultatów jako priorytet. Jeżeli nie sprawdza efektów swojej pracy i nie pomaga poszczególnym osobom w wykonaniu zadań, nie osiąga najlepszych możliwych wyników.

W swojej firmie możesz to zauważyć, gdy pracownicy koncentrują się na własnych celach, pozycji w organizacji lub interesie swojego działu. Spada wtedy ogólna motywacja, słabnie współpraca, a jakość pracy się obniża. Nawet aktywni i doświadczeni ludzie mogą pracować intensywnie, lecz każdy z nich będzie zmierzał w innym kierunku.

Aby przełamać tę dysfunkcję, oprzyj pracę zespołu na jasno określonych, wspólnych celach i konsekwentnie rozliczaj z podjętych zobowiązań. Zespół zachowa koncentrację na rezultatach tylko wtedy, gdy będzie regularnie sprawdzał efekty swoich działań. Wskaźniki powinny pokazywać postęp w realizacji wspólnego celu, a nie wyłącznie poszczególnych pracowników.

Jak zdiagnozować dysfunkcje w zespole?

Dysfunkcje pracy zespołowej możesz zdiagnozować za pomocą testu opartego na modelu Lencioniego. Nie musisz wtedy polegać wyłącznie na własnych obserwacjach. W badaniu biorą udział wszyscy członkowie zespołu, dlatego możesz porównać własną ocenę sytuacji z opiniami pracowników.

Test 5 dysfunkcji może składać się z 40 pytań. Każda dysfunkcja jest w nim podzielona na dwie cechy, co daje 10 wymiarów efektywności zespołowej ocenianych na skali plus/minus. Badanie jest anonimowe, a wyniki analizuje się łącznie. Uczestnicy mogą więc odpowiadać szczerze, bez obawy, że raport zostanie wykorzystany do oceny konkretnego pracownika.

Raport pokazuje, czym Twoja ocena zespołu różni się od ocen jego członków. Wskazuje mocne strony grupy, jej potencjał i główne dysfunkcje. Na tej podstawie możesz zaplanować działania rozwojowe dopasowane do rzeczywistego problemu, zamiast wybierać szkolenie lub coaching bez wcześniejszego rozpoznania sytuacji.

Całe badanie może odbyć się online:

  1. definiujesz zespół objęty badaniem,
  2. podajesz adresy e-mail jego członków,
  3. system wysyła uczestnikom zaproszenia,
  4. pracownicy wypełniają anonimowy test,
  5. odpowiedzi trafiają do zbiorczego raportu.

Taka forma ułatwia zbadanie zespołu pracującego zdalnie. Test może działać samodzielnie albo zostać połączony z platformą wykorzystującą elementy gry. Narzędzia tego typu stosuje się w programach rozwojowych oraz szkoleniach z zarządzania i budowania zespołu. Są szczególnie przydatne, gdy jako menedżer, właściciel lub prezes chcesz poznać firmę z perspektywy jej pracowników.

Jak przezwyciężyć dysfunkcje pracy zespołowej?

Praca zgodna z modelem Lencioniego polega na zastępowaniu szkodliwych zachowań tymi, które pomagają zespołowi dobrze funkcjonować. Zacznij od oceny jego obecnej sytuacji. Diagnoza pokaże Ci, którym poziomem piramidy trzeba zająć się w pierwszej kolejności, aby nie ograniczyć działań do najbardziej widocznych objawów.

Każdą dysfunkcję można ograniczyć, rozwijając dwie cechy, które działają w przeciwny sposób. Wymaga to świadomej i systematycznej pracy. Zacznij „od fundamentu i kieruj się ku górze”: najpierw zajmij się brakiem zaufania, a dopiero później przechodź do kolejnych problemów:

  1. pomagaj pracownikom lepiej się poznać i otwarcie ze sobą rozmawiać,
  2. zachęcaj do merytorycznych sporów,
  3. zwiększaj wspólne zaangażowanie,
  4. dbaj o wywiązywanie się z ustaleń,
  5. kieruj uwagę zespołu na wspólne wyniki.

W praktyce możesz wykorzystać otwarte spotkania, ćwiczenia integracyjne oraz jasne określenie ról i celów. Narzędzia diagnostyczne pomogą Ci ustalić, od czego zacząć, a szkolenia pozwolą pracownikom przećwiczyć nowe sposoby pracy.

Szkolenia zespołowe i działania integracyjne wiążą się z lepszymi wynikami oraz odpowiadają za 23% różnic w rezultatach zespołów. Największe znaczenie mają treningi adaptacji i koordynacji, takie jak zarządzanie zasobami załogi. Pomocne są również szkolenia, podczas których pracownicy poznają zadania wykonywane przez inne osoby, oraz treningi oparte na symulacji (Klein i in., 2005; za: Kozlowski & Ilgen, 2006).

Rola lidera w eliminowaniu dysfunkcji zespołu

Jako lider masz kluczowy wpływ zarówno na rozpoznawanie, jak i przezwyciężanie dysfunkcji zespołowych. To od Ciebie zależy, czy pracownicy mogą mówić otwarcie, rozumieją oczekiwania i wiedzą, że ustalenia będą konsekwentnie egzekwowane. Samo wezwanie do większego zaufania nie wystarczy. Ludzie obserwują, jak reagujesz na błędy, krytykę i odmienne opinie.

Zacznij od własnego zachowania. Gotowość do wysłuchania uwag pokazuje pracownikom, że za szczerość nie grozi kara, a konsekwentne rozliczanie ustaleń ogranicza przerzucanie odpowiedzialności. To Ty przypominasz również o wspólnych rezultatach, aby indywidualne cele nie przesłaniały wyniku całej grupy.

Znajomość pięciu dysfunkcji pomaga Ci ustalić, którym problemem trzeba zająć się najpierw, na przykład brakiem zaufania lub słabym zaangażowaniem. Ma to szczególne znaczenie w pracy zdalnej. Masz wtedy mniej okazji do obserwowania relacji i dostrzegania napięć, ale nadal odpowiadasz za sposób współpracy w zespole.

Świadome wykorzystanie modelu ułatwia zarządzanie zespołem, budowanie relacji i motywowanie pracowników. Znaczenie stylu przywództwa widać również w wynikach zespołu: koncentracja lidera na zadaniach odpowiada za około 12% różnic w rezultatach, a wspieranie rozwoju pracowników – za około 10%. Wniosek ten oparto na 63 badaniach i 131 przeanalizowanych zależnościach (Burke i in., 2006; za: Kozlowski & Ilgen, 2006).

Bibliografia

  1. Aggarwal, A. K. (2023). A Study of Lencioni’s Model of Dysfunctional Groups. International Journal of e-Collaboration, 19(1), 1–19.
  2. De Dreu, C. K. W., & Weingart, L. R. (2003). Task versus relationship conflict, team performance, and team member satisfaction: A meta-analysis. Journal of Applied Psychology, 88(4), 741–749.
  3. De Jong, B. A., Dirks, K. T., & Gillespie, N. (2016). Trust and team performance: A meta-analysis of main effects, moderators, and covariates. Journal of Applied Psychology, 101(8), 1134–1150.
  4. Karau, S. J., & Williams, K. D. (1993). Social loafing: A meta-analytic review and theoretical integration. Journal of Personality and Social Psychology, 65(4), 681–706.
  5. Kleingeld, P. A. M., van Mierlo, H., & Arends, L. (2011). The effect of goal setting on group performance: A meta-analysis. Journal of Applied Psychology, 96(6), 1289–1304.
  6. Kozlowski, S. W. J., & Ilgen, D. R. (2006). Enhancing the effectiveness of work groups and teams. Psychological Science in the Public Interest, 7(3), 77–124.
  7. Lencioni, P. (2002). The Five Dysfunctions of a Team: A Leadership Fable. Jossey-Bass.

Prywatność

Szanujemy Twoją prywatność

Nasza strona używa plików cookie. Niezbędne działają zawsze, pozostałe uruchamiamy tylko za Twoją zgodą. Wybór możesz w każdej chwili zmienić - link „Ustawienia cookies” jest w stopce strony. Polityka prywatności